Elf, twaalf, drielf

Draadje op twitter over telwoorden en talstelsels

Oeh taal & getallen, dat wordt een draad! Germaanse talen als Nederlands hadden oorspronkelijk een tientallig stelsel, maar in de Oud-Noorse wereld kwam een twaalftallig stelsel in zwang (https://t.co/cZoZw46rEZ p70) 1/12—

Via de vikingen reisde dat naar (een deel van) Engeland, vandaar dat er 12 inches in een foot zitten, en (vroeger) 12 pence in een shilling, en wij hebben het trouwens ook nog altijd over dozijnen en (soms) grossen 2/12—

Vandaar ook ‘elf’ en ‘twaalf’ van ‘ain-lif’ en ‘twa-lif’ (‘een overgebleven, twee overgebleven’) in het protogermaans (laatste gezamenlijke voorvader van van Engels, Nederlands, Fries, de Scandinavische talen en Gotisch) https://t.co/YAxuxEa86D https://t.co/rz3rulU8BV 3/12

Het ‘lif’ betekent inderdaad ‘(over)blijven’, maar in vorm verwanter met het engelse ‘leave’. Wij Nederlanders (en Friezen) hebben gemeend er nog ‘be-‘ voor te moeten zetten want dat doen we nu eenmaal graag, en dat werd later ‘blijven’ en ‘bliuwe’ https://t.co/oAN206tPO2 4/12

Dat ‘een-over’ iets echt Germaans is, blijkt uit dat de Romaanse talen gewoon een-tien en twee-tien zeggen (frans ‘onze’ uit latijn ‘undecim’, ‘douze’ uit ‘duodecim’), (maar Frans compenseert gelukkig met halsbrekende twintigtallige fratsen zoals quatre-vingt-seize) 5/12

Slavische talen: een-op-tien, twee-op-tien (odinnadsat’, dwenadsat’ in het Russisch). Keltisch: twee-tien (da dheug in Schots Gaelic). Best uniek dus, dat Germaanse overblijfsel (je vraagt je af wat de Germanen zeiden vóór de Vikingen met hun twaalfjes op de proppen kwamen) 6/12

Hoewel.. we hebben natuurlijk altijd nog het Oud-Litouws: ‘vergelijk liẽkas ‘de elfde’ en añtras liekas ‘de twaalfde’, waarbij de betekenis geïnterpreteerd wordt als ‘de overgeblevene’ (na tien) en de ‘andere (of tweede) overgeblevene’ (citaat uit https://t.co/rz3rulU8BV 7/12

En, op een leuke omgekeerde manier uit een heel andere taalfamilie, het Fins. ‘Yksi’, wortel ‘yhde-‘ betekent ‘1’ en ‘Kaksi’ (‘kahde-‘) is ‘2’. Ga je tot tien tellen, kom je allemaal onbekende woorden tegen: kolme, neljä, viisi, kuusi, seitsemän.. 8/12

maar dan: ‘kahdeksan’ (8) en ‘yhdeksän’ (9). Letterlijk ‘twee zijn er niet’ en ‘een is er niet’ (https://t.co/3AFMbzqLN2). Van de tien dus. Misschien tien vingers. Trouwens, ‘niet’ is een werkwoord in het Fins, maar daarover een andere keer 9/12

TL;DR wat @ionicasmeets eigenlijk ook al zei: daarom zeggen we niet ‘eenten’ en ‘tweetien’ (en niet niet ‘een-en-tientig’ @LuckyFonzIII) maar ‘elf’ en ‘twaalf’ 10/12

nog twee tweets over 11/12

nog een tweet over 12/12

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Related Posts